Vào tháng 4 năm 2024, nhóm nghiên cứu do Yin Hao tại Bệnh viện Changzheng Thượng Hải dẫn đầu, phối hợp với Cheng Xin từ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, đã lần đầu tiên trên thế giới ứng dụng liệu pháp cấy ghép đảo tụy tái sinh từ tế bào gốc tự thân. Đột phá này đã giúp chữa khỏi cho một bệnh nhân bị suy giảm chức năng đảo tụy nghiêm trọng do tiểu đường type 2. Người bệnh có tiền sử tiểu đường suốt 25 năm, hiện đã không cần tiêm insulin suốt 33 tháng liên tục. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí quốc tế Cell Discovery.
Tiểu đường là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe con người. Việc kiểm soát đường huyết kém có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như mù lòa, suy thận, bệnh tim mạch, đoạn chi, nhiễm toan ceton hoặc hạ đường huyết nghiêm trọng – thậm chí gây tử vong. Trung Quốc hiện có khoảng 40 triệu người bệnh cần tiêm insulin suốt đời.
Đối với các trường hợp nặng không thể kiểm soát được đường huyết, ghép đảo tụy là một phương án điều trị. Phương pháp này đòi hỏi tách lấy mô đảo tụy từ tuyến tụy hiến tặng rồi tiêm vào cơ thể qua thủ thuật xâm lấn tối thiểu nhằm ngăn ngừa biến chứng. Tuy nhiên, do thiếu nguồn hiến tạng và quy trình tách mô phức tạp, nhu cầu lâm sàng vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ.
Bệnh tiểu đường
Thách thức cốt lõi là làm sao để tái tạo mô đảo tụy người với quy mô lớn bên ngoài cơ thể. Giám đốc Yin Hao cho biết, sau hơn 10 năm nghiên cứu, nhóm của ông đã thành công trong việc lập trình lại tế bào bạch cầu đơn nhân từ máu của chính bệnh nhân để tạo thành tế bào gốc vạn năng cảm ứng tự thân. Bằng cách áp dụng công nghệ tiên tiến quốc tế, các tế bào này được chuyển hóa thành “tế bào hạt giống” – tức tế bào gốc nội bì – rồi tiếp tục phát triển thành mô đảo tụy ngoài cơ thể. Đây là một bước đột phá lớn trong y học tái sinh đối với điều trị tiểu đường.
Bệnh nhân đầu tiên hưởng lợi từ công nghệ này là một người đàn ông 59 tuổi mắc tiểu đường type 2 suốt 25 năm, đã tiến triển đến giai đoạn cuối của bệnh thận do tiểu đường. Sau khi ghép thận vào năm 2017, chức năng đảo tụy của ông gần như không còn, buộc phải tiêm insulin nhiều lần mỗi ngày và đối mặt với nguy cơ biến chứng nặng.
Năm 2021, lo ngại về hạ đường huyết và ảnh hưởng xấu của việc kiểm soát đường huyết kém đến thận ghép, ông đã được điều trị bằng liệu pháp cấy ghép đảo tụy tái sinh tự thân tại Bệnh viện Changzheng Thượng Hải. Đến tuần thứ 11 sau phẫu thuật, ông đã hoàn toàn ngừng tiêm insulin. Các loại thuốc uống hạ đường huyết cũng lần lượt được giảm dần và dừng hẳn vào tuần thứ 48 và 56. Các chỉ số chính như C-peptide lúc đói và sau ăn đều cải thiện rõ rệt, chứng minh chức năng đảo tụy đã được phục hồi hiệu quả. Chức năng thận và các chỉ số theo dõi sau đó đều ổn định, cho thấy liệu pháp này còn giúp ngăn ngừa biến chứng tiểu đường.
Nhà khoa học trưởng Cheng Xin, giáo sư tại Trung tâm Xuất sắc Khoa học Tế bào Phân tử – Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, là người đầu tiên thiết lập thành công tế bào gốc nội bì và các dạng biến đổi của chúng từ năm 2012. Những tế bào này có khả năng biệt hóa định hướng và độ an toàn sinh học cao, rất phù hợp cho tái tạo quy mô lớn mô đảo tụy và mô gan. Nhóm của ông Cheng hiện đã xây dựng hệ thống biệt hóa quy mô lớn để sản xuất hàng loạt.
Bệnh tiểu đường type 2
Ngoài bệnh nhân type 2 đầu tiên, nhóm còn điều trị thành công nhiều bệnh nhân mắc tiểu đường type 1 thể dễ biến chứng (brittle type 1). Giáo sư Yin Hao cho biết, nghiên cứu tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển mô đảo tụy tái sinh từ tế bào gốc, hướng tới mô đảo tụy tái sinh “phổ thông” – không cần dùng thuốc ức chế miễn dịch – từ đó mở ra hy vọng chữa khỏi cho bệnh nhân tiểu đường phụ thuộc insulin.
Vào tháng 4 năm 2024, nhóm nghiên cứu do Yin Hao tại Bệnh viện Changzheng Thượng Hải dẫn đầu, phối hợp với Cheng Xin từ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, đã lần đầu tiên trên thế giới ứng dụng liệu pháp cấy ghép đảo tụy tái sinh từ tế bào gốc tự thân. Đột phá này đã giúp chữa khỏi cho một bệnh nhân bị suy giảm chức năng đảo tụy nghiêm trọng do tiểu đường type 2. Người bệnh có tiền sử tiểu đường suốt 25 năm, hiện đã không cần tiêm insulin suốt 33 tháng liên tục. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí quốc tế Cell Discovery.
Tiểu đường là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe con người. Việc kiểm soát đường huyết kém có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như mù lòa, suy thận, bệnh tim mạch, đoạn chi, nhiễm toan ceton hoặc hạ đường huyết nghiêm trọng – thậm chí gây tử vong. Trung Quốc hiện có khoảng 40 triệu người bệnh cần tiêm insulin suốt đời.
Đối với các trường hợp nặng không thể kiểm soát được đường huyết, ghép đảo tụy là một phương án điều trị. Phương pháp này đòi hỏi tách lấy mô đảo tụy từ tuyến tụy hiến tặng rồi tiêm vào cơ thể qua thủ thuật xâm lấn tối thiểu nhằm ngăn ngừa biến chứng. Tuy nhiên, do thiếu nguồn hiến tạng và quy trình tách mô phức tạp, nhu cầu lâm sàng vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ.
Bệnh tiểu đường
Thách thức cốt lõi là làm sao để tái tạo mô đảo tụy người với quy mô lớn bên ngoài cơ thể. Giám đốc Yin Hao cho biết, sau hơn 10 năm nghiên cứu, nhóm của ông đã thành công trong việc lập trình lại tế bào bạch cầu đơn nhân từ máu của chính bệnh nhân để tạo thành tế bào gốc vạn năng cảm ứng tự thân. Bằng cách áp dụng công nghệ tiên tiến quốc tế, các tế bào này được chuyển hóa thành “tế bào hạt giống” – tức tế bào gốc nội bì – rồi tiếp tục phát triển thành mô đảo tụy ngoài cơ thể. Đây là một bước đột phá lớn trong y học tái sinh đối với điều trị tiểu đường.
Bệnh nhân đầu tiên hưởng lợi từ công nghệ này là một người đàn ông 59 tuổi mắc tiểu đường type 2 suốt 25 năm, đã tiến triển đến giai đoạn cuối của bệnh thận do tiểu đường. Sau khi ghép thận vào năm 2017, chức năng đảo tụy của ông gần như không còn, buộc phải tiêm insulin nhiều lần mỗi ngày và đối mặt với nguy cơ biến chứng nặng.
Năm 2021, lo ngại về hạ đường huyết và ảnh hưởng xấu của việc kiểm soát đường huyết kém đến thận ghép, ông đã được điều trị bằng liệu pháp cấy ghép đảo tụy tái sinh tự thân tại Bệnh viện Changzheng Thượng Hải. Đến tuần thứ 11 sau phẫu thuật, ông đã hoàn toàn ngừng tiêm insulin. Các loại thuốc uống hạ đường huyết cũng lần lượt được giảm dần và dừng hẳn vào tuần thứ 48 và 56. Các chỉ số chính như C-peptide lúc đói và sau ăn đều cải thiện rõ rệt, chứng minh chức năng đảo tụy đã được phục hồi hiệu quả. Chức năng thận và các chỉ số theo dõi sau đó đều ổn định, cho thấy liệu pháp này còn giúp ngăn ngừa biến chứng tiểu đường.
Nhà khoa học trưởng Cheng Xin, giáo sư tại Trung tâm Xuất sắc Khoa học Tế bào Phân tử – Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, là người đầu tiên thiết lập thành công tế bào gốc nội bì và các dạng biến đổi của chúng từ năm 2012. Những tế bào này có khả năng biệt hóa định hướng và độ an toàn sinh học cao, rất phù hợp cho tái tạo quy mô lớn mô đảo tụy và mô gan. Nhóm của ông Cheng hiện đã xây dựng hệ thống biệt hóa quy mô lớn để sản xuất hàng loạt.
Bệnh tiểu đường type 2
Ngoài bệnh nhân type 2 đầu tiên, nhóm còn điều trị thành công nhiều bệnh nhân mắc tiểu đường type 1 thể dễ biến chứng (brittle type 1). Giáo sư Yin Hao cho biết, nghiên cứu tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển mô đảo tụy tái sinh từ tế bào gốc, hướng tới mô đảo tụy tái sinh “phổ thông” – không cần dùng thuốc ức chế miễn dịch – từ đó mở ra hy vọng chữa khỏi cho bệnh nhân tiểu đường phụ thuộc insulin.
